yasinkarabacakAfter Hagia Sophia was turned into a museum in 1934, archaeological work was carried out in the area around the building. In 1935, excavations led by German archaeologist Alfons Maria Schneider resulted in the unearthing of the remains of the monumental entrance to the second church structure, the Theodosian Hagia Sophia. The remains of the second church and the original ground level are visible today in the western part of the courtyard. At first glance, the ground levels of the two structures seem remarkably different. Also visible in this area are the remains of steps and columns that were once part of the entrance to the Theodosian Hagia Sophia. Scattered across the courtyard, among the remains of the second church —some of which display magnificent stonework— we come across a number of striking symbols. These include different types of crosses, reliefs of animals such as doves, lambs or sheep, and floral motifs.
(1934 yılında Ayasofya’nın müzeye çevrilmesi sonrası yapının etrafında bazı arkeolojik çalışmalar yapılmıştır. 1935 yılında, Alman arkeolog Alfons Maria Schneider öncülüğünde yapılan kazılar sırasında, ikinci kilise yapısı olan Theodosius Ayasofyası’nın anıtsal girişine ait kalıntılar gün yüzüne çıkarılmıştır. İkinci kiliseye ait kalıntılar ve orijinal zemin seviyesi bugün avlunun batı kısmında görülebilmektedir. İlk bakışta iki yapı arasındaki zemin seviyesi farkı dikkat çekicidir. Burada ayrıca Theodosius Ayasofyası’nın girişine ait basamaklar ve sütunların kalıntıları da vardır. Avlunun farklı noktalarına dağıtılmış halde bulunan ve muazzam bir taş işçiliğine sahip olan ikinci kilise kalıntıları arasında çeşitli semboller göze çarpmaktadır. Bunlar arasında farklı türde haç figürleri, güvercin, kuzu ya da koyun gibi hayvan kabartmaları ve bitkisel motifler görülebilmektedir.)
The remains of the Theodosian Hagia Sophia (Theodosius Ayasofyası’na ait kalıntılar)
Let us digress somewhat to discuss the animal figures seen on the surfaces of some of the remains. These are significant in that doves, lambs and sheep, which we can see around the ruins, are mentioned sporadically in the sacred texts of Christianity. The dove, which we can discern among the remains in the north-west, symbolises the Holy Spirit in Christianity. In the Gospel of Luke 3:21-22, we find the following reference to a dove: “After all the people were baptised, Jesus was baptised. As he prayed, the skies opened, and the Holy Spirit descended on him in bodily form, like a dove.” There are a total of 12 reliefs containing animal figures that have been variously identified as lambs and sheep. These reliefs would appear to belong to an architrave divided up into pieces. 10 of them, split into two parts, are visible in the area in front of the entrance in the western façade, while the last two reliefs can be spotted among the remains in the north-western part of the courtyard. The final piece has sustained more damage than the others, and most of the relief on it, depicting either a lamb or sheep, has not survived to the present.
(Kalıntılar üzerinde görülen hayvan figürlerine özel bir parantez açmakta fayda var çünkü Hristiyanlığa ait kutsal metinlerde burada bulunan güvercin, kuzu ya da koyundan yer yer bahsedilmektedir. Kuzeybatıdaki kalıntılar arasında görülen güvercin, Hristiyanlıkta Kutsal Ruh’u simgelemektedir. Luka İncili 3:21-22’de güvercinden şu şekilde bahsedilir: “Bütün halk vaftiz olduktan sonra İsa da vaftiz oldu. Dua ederken gök açıldı ve Kutsal Ruh, bedensel görünümde, güvercin gibi O’nun üzerine indi.” Toplamda on iki adet olan ve kuzu ya da koyun olduğu konusunda iki farklı görüş bulunan diğer kabartma, parçalara ayrılmış bir arşitrava aittir. Bunların on tanesi batı cephesindeki giriş kapılarının önünde bulunan alanda iki parça halinde görülebilirken, son iki kabartma avlunun kuzeybatı kısmındaki kalıntılar arasında bulunmaktadır. Son parça diğerlerine göre daha fazla tahrip olmuştur ve üzerindeki kuzu ya da koyun kabartmalarının büyük bir kısmı günümüze ulaşamamıştır.)
Excavations of 1935 (1935 Kazıları), Unknown Source
The number 12 occupies a special place in Christianity, in that it is the number of Apostles associated with Jesus Christ. In the New Testament, the Apostles are referred to simply as “the Twelve”. Given this, the twelve reliefs would seem to stand for the Twelve Apostles.
(On iki sayısı Hristiyanlıkta özel bir yer tutar çünkü bu sayı, Hz. İsa’nın on iki havarisini temsilen kullanılmaktadır. Havarilerden İncil’de “Onikiler” diye bahsedilmektedir. Haliyle buradaki on iki kabartma, on iki havariyi işaret etmektedir.)
Because in Christian iconography the lamb is commonly used to represent Jesus himself, it is more likely that the animal reliefs on the architrave depict sheep rather than lambs. In the New Testament, Jesus is referred to as “the Lamb of God”. “Sheep”, however, is the image used in the New Testament to denote those “good shepherds” who would not think twice about sacrificing their own lives for Christ. In the Gospel of John (10: 14-15), Jesus declares: “I am the good shepherd. As the Father knows me and I know the Father, in the same way I know my sheep and they know me. And I am willing to die for them.” The image of Jesus as a shepherd surrounded by a flock of sheep is a frequent motif in Christian art. In some images, we can also see Jesus depicted as a lamb in the midst of two lines of six apostles, who are depicted as sheep.
(Arşitravdaki hayvan kabartmasının kuzu ya da koyun olabileceği görüşünde koyun daha ağır basmaktadır. Çünkü Hristiyanlıkta önemli hayvan figürlerinden biri olan kuzu, Hz. İsa’yı temsil eder. İncil’de Hz. İsa’dan “Tanrı Kuzusu” diye bahsedilir. Koyun ise İncil’de “iyi çoban” olarak bahsedilen Hz. İsa’nın uğruna can vermekten sakınmayacağı kişilerdir. Yuhanna İncili 10:14-15’te Hz. İsa şöyle der: “Ben iyi çobanım. Benimkileri tanırım. Baba beni tanıdığı, ben de Baba’yı tanıdığım gibi, benimkiler de beni tanır. Ben koyunlarımın uğruna canımı veririm.” Hz. İsa’nın çoban olarak koyunların arasında tasvir edilmesi Hristiyan sanatında karşımıza sıklıkla çıkmaktadır. Ayrıca Hz. İsa bazı tasvirlerde altışarlı gruplar halinde dizilmiş ve koyun olarak tasvir edilmiş havarilerinin ortasında kuzu şeklinde de görülebilir.)
Relief Fragment (Kabartmalı Parça)
In addition to reliefs of sheep, the architrave also contains embossed palm trees, another motif associated with Jesus. The Gospel of John 12: 12-13 reads: “The next day the large crowd that had come to the Passover Festival heard that Jesus was coming to Jerusalem. So they took branches of palm trees and went out to meet him, shouting, ‘Praise God! God bless him who comes in the name of the Lord! God bless the King of Israel!”. The people celebrated Jesus’ entry into Jerusalem on donkey-back as if it were a great victory. In defiance of the Romans, they waved palm fronds to welcome Christ. In the Christian world, the memory of this day is still preserved, and this important holiday is celebrated under the name “Palm Sunday*”.
(Arşitravda koyun kabartmalarının yanı sıra hurma ağacı kabartması da bulunmaktadır. Bu figür de Hz. İsa ile ilişkilidir. Yuhanna İncili 12:12-13 şöyle der: “Ertesi gün, bayramı kutlamaya gelen büyük kalabalık İsa’nın Yeruşalim’e gelmekte olduğunu duydu. Hurma dalları alarak O’nu karşılamaya çıktılar. ‘Hozana! Rab’bin adıyla gelene, İsrail’in Kralı’na övgüler olsun!’ diye bağırıyorlardı.” Halk, Hz. İsa’nın bir sıpa üzerinde Kudüs’e girişini zafer edasıyla kutlamış ve Romalılara nispet yaparcasına bu karşılamada hurma dallarını kullanmışlardır. Bu günün anısı Hristiyan dünyasında hâlâ yaşatılmakta, Palmiye Pazarı* adı altında önemli bir dini bayram olarak kutlanmaktadır.)
*This religious holiday is also known (rather less commonly) as “Palm Sunday” or “Sunday of Palm Branches”, as well as “Sunday of Olive Branches” (Bu dini bayram, daha az rastlanmakla birlikte “Hurma Pazarı” ya da “Hurma Dallarının Pazarı” adlarıyla da bilinir. “Zeytin Dalları Pazarı” da kullanılan bir başka addır.)
Sources (Kaynaklar):
Barsanti, Claudia and Guiglia, Alessandra. The sculpture of the Ayasofya Müzesi in Istanbul, a short guide. Ege Yayınları. İstanbul, 2010.
Kutsal Kitap (Tevrat, Zebur, İncil), 2016: 1085.
Sill, Gertrude Grace. A handbook of symbols in Christian art. Simon & Schuster. New York, 1975.
The Good News Bible (Anglicised) 1994 (GNBUK).
